Koninklijke Toneelgroep De Reynaertghesellen vzw

Beschrijving

Hier is de hoofdrol weggelegd voor de vrouw. Zij regisseert het stuk, de man is slechts decorstuk.

In dit Open huwelijk geven beide partners elkaar alle vrijheid, en daar maakt vooral de man gretig gebruik van. De vrouw accepteert het, maar weet er geen raad mee. Open huwelijk is een schrijnende zwarte komedie. Via sappige dialogen, gedrenkt in venijnige spot en overgoten met groteske overdrijving, toont Fo ons hoe de regelmatig vreemdgaande man, geleidelijk wordt overtroefd door zijn, eerst, hulpeloze vrouw.

Open huwelijk is een stuk waarin de vrouw, binnen de gevangenis van haar huwelijk, heftig strijd voert tegen de onderdrukking en zo uiting geeft aan haar vrijheidsdrang.

foto's

Data

auteur :	Dario Fo
regie :	Gina Riti
cast :	Katrien Devillé, Jan Schoolmeesters & Roeland de Swert
techniek :	Johan Vandeweerdt & Roeland de Swert
data :	22, 23, 28 februari & 1, 2, 5, 7, 8, 9 maart 2002 & hernemingen 14 en 16 januari 2003 - telkens om 20 u
locatie :	Reynaert Theater Malpertuus - Redingenstraat 4 - 3000 Leuven

Flashback

‘t Is weer voorbij dat open huwelijk … We spelen het in een boksring ! Ja, dat lijkt een goed idee. Een boksmatch tussen man en vrouw. Maar waar halen we een boksring en kan die hier binnen ? Misschien is het toch niet zo evident en waarschijnlijk te duur ; we moeten besparen. Moddercatch ! Geweldig ! Origineel, nog nooit gezien in Leuven. Maar al die modderspatten iedere avond opkuisen, is ook niet gelachen. En we hebben nog steeds geen douche … Dan maar gewoon een slaapkamer; het bed centraal. Daar draait het uiteindelijk toch om. OK, zover zijn we al.

vissensloefen Zo ongeveer begonnen we eraan. En algauw werd duidelijk dat onze moderne commedia dell'arte niets meer nodig had dan dat bed. De tekst, het smoelenwerk, het stuntwerk en het zingen bleek genoeg decor op zich.

Al van bij de eerste lezing vonden we de Nederlandse vertaling van Open Huwelijk wat te Hollands klinken. Gina Riti, onze Vlaams-Italiaanse regisseuse, ging op zoek naar een andere en betere Vlaamse vertaling, vond die en sleutelde er nog wat aan. De opdracht die wij als acteurs van haar kregen, was een pittige, grappige en wervelende Fo op de scène te zetten, met alle registers open. Gecontroleerd erover spelen. Durf je lelijke kant laten zien ! Laat je personage voortdurend kantelen.

We hebben heel wat uitgeprobeerd, hier wat geschrapt en daar wat bijgelapt. Het was een intense maar prettige zoektocht naar de goede balans. En dan kwam de aankleding aan de beurt : roze hemdjes, vissensloefen, cowboylaarzen, strings, playboy, goud en glitters … Gina liep voor ons de rommelmarkt in de Marollen af om allerlei spulletjes op de kop te tikken.

glitterpakske En eindelijk was het dan zover … Met de nodige kriebels en benieuwd naar de reacties van het publiek, waren we klaar voor de première. Het publiek was fantastisch. Negen keer lang liep het stuk als een trein. Elke avond waren we er zelf verbaasd over dat het ‘elektrocutiemoment’ al daar was.

Als je een voorstelling hebt gezien, moet ik niet vertellen dat onze ploeg veel plezier gehad heeft aan deze productie. Roeland, Johan en Pieter-Jan zaten tijdens repetities vaak te gniffelen of uitbundig te lachen (ons uit te lachen ?) vanuit de zaal. En dat werkte aanstekelijk. We hebben allemaal hard gewerkt, maar zo voelde het niet aan. De repetities van Open Huwelijk waren minstens even zot als de voorstellingen. Wat wilt ge, met zo'n regisseuse. En ons zotte Gina heeft het toch maar gedaan gekregen dat ik in een spannend gouden glitterpakske samen met Roeland Goeiemorgen, Morgen sta te zingen door een microfoon, en nog met succes ook (de Vlaamse schlagers hebben voor ons vanaf nu een ietwat andere betekenis gekregen). En dat Jan in zijn knalrode onderbroek over de scène huppelt tot groot vermaak van eenieder.

Wij hebben veel plezier beleefd aan Open Huwelijk en we hebben dat plezier blijkbaar kunnen overbrengen naar het publiek. En daar was het ons om te doen : jullie een prettige avond bezorgen. Bedankt voor het uitbundige applaus en de fijne reacties nadien. Bedankt Gina, Jan, Roeland, Johan en Pieter-Jan voor de toffe samenwerking.

Katrien Devillé

Jan Schoolmeesters

Interview

De twijfel en de spelvreugde van Jan Schoolmeesters, winnaar van het Fiere Margrietjuweel 2002

Jan Schoolmeesters won voor zijn rol in Open Huwelijk het 45^ste Fiere Margrietjuweel. Het gewonnen beeldje prijkt op de boekenkast en tijdens het gesprek wordt het tussen ons in op tafel gezet. Zo weten we tenminste waarover we het hebben. Jan, die de mannelijke rol in het Open Huwelijk spelenderwijs vorm gaf, wás een macho, maar ook een individu met een klein hartje. Hij speelde het zoals Dario Fo het in gedachten had. Hij wás het speelgoed in de handen van de vrouw. Jan vertelt over zijn ervaringen, onzekerheid en plezier.

Hoe kijk je nu na meer dan een maand terug op het winnen van het Fiere Margrietjuweel ?

Het was een prettige ervaring, maar het was ook raar. Nadat de voorstellingsreeks van Open Huwelijk afgerond was, had ik wel een gevoel dat de winst er in kon zitten. Ik had vernomen dat de jury héél enthousiast was en de avond van de uitreiking zelf zeiden Katrien (Devillé, tegenspeelster in Open Huwelijk) en Gina (Riti, regisseuse) me dat ik het beeldje in de wacht zou slepen. Het winnen zelf is dan heel aangenaam, maar dat gaat bij mij ook snel weer over. Na een halfuur begon ik me al af te vragen wat het eigenlijk betekent, laureaat zijn van het Fiere Margrietjuweel (lacht). Maar ik kreeg toch een gevoel van fierheid, omdat de juryleden mijn spelplezier en het opentrekken van alle registers opgemerkt hadden. En juist daarom heeft het beeldje een speciale plaats in huis gekregen. Eigenlijk had ik wel een andere respons verwacht na de uitreiking. Ik had gehoopt dat meer mensen mij omwille van de winst zouden contacteren om bijvoorbeeld eens bij hen te komen regisseren. Mijn vrouw Els vertelt dan steeds dat het komt omdat ik ?mijne kop? niet genoeg laat zien. Zoals op de avond van de uitreiking, ik ga dan niet bij iedereen langs om eens een praatje te slaan, neen, ik wil dat vieren met de mensen die mee aan de productie gewerkt hebben. Dus over de gehele lijn kan ik deze prijs heel goed relativeren.

Hecht je er dan geen belang aan ?

Jawel. Binnen Leuven heeft het toch een zeker aanzien en dus kan ik niet ontkennen dat ik er fier op ben. Verder ook omdat ik het aanzie als een gezonde concurrentie naar anderen toe. Binnen het theaterwereldje creëert men algauw algemene beïnvloeding. Dat je geruchten gaat opvangen dat je acteerspel toch niet zo goed is. Dat is iets waar ik zeker niet wil aan mee doen, maar het beeldje staat hier nu toch maar. Wat ik zeker ook niet heb is dat ik de mensen die al op de lijst van de winnaars staan, aanschouw als de meest bijzondere acteurs. Bijvoorbeeld Katrien had het nu evengoed kunnen winnen. Juist omdat ze het al gewonnen heeft, gaan ze misschien eens aan Jan Schoolmeesters denken. Dus ik ben er fier op, maar binnen de grote relativering.

De jury omschreef je in het verslag als decorstuk, wat vond je daarvan ?

Ik vond dat stom. Ze hebben dat gehaald uit een recensie van de Nederlander Frans Roth, degene die verschillende stukken van Dario Fo vertaald en geregisseerd heeft. Open Huwelijk maakt deel uit van een bundel van vrouwenmonologen en het is duidelijk dat de vrouwenrol sterker bedoeld is dan die van de man. Wij hebben het echter evenwichtiger gespeeld. Volgens mij heeft de jury die omschrijving enkel vernoemd als leuke boutade. Ik vind dat jammer, want heel veel mensen spreken mij daar spontaan over aan. Het is dus compleet uit zijn verband gerukt, wat onzinnig is. Wie weet wilde de jury het zelf relativeren. Dat mag, dat doe ik zelf ook. Maar dan hadden ze de prijs maar aan iemand anders moeten geven.

Het kan je ook een grotere voldoening geven, ze omschrijven je als decorstuk, maar toch win je ?

Ja, maar het probleem is dat de mensen die een beschrijving als decorstuk horen dat automatisch in verband brengen met ?het spelen van een boom?. Het is vooral omdat het niet klopt binnen het concept van het stuk zoals wij het gespeeld hebben, dat ik het verkeerd vind. Natuurlijk speelt de vrouw in het stuk met de man en dus kan het wel dat ook de auteur de man als een speeltje in de handen van de vrouw ziet. Het jammere is dat het een negatieve bijklank krijgt en dat ik het zoveel moet gaan uitleggen.

Waarom denk je zelf dat je gewonnen hebt ?

Als ik het mag vergelijken met de anderen, denk ik dat Katrien evengoed had kunnen winnen. Maar deze rol was natuurlijk ook wel een cadeau om me te bewijzen. Ik weet heel goed wat ik kan en wat ik niet kan. Met deze rol heb ik dat waar ik goed in ben, zeker laten zien. Tegelijkertijd kon ik met deze rol werken aan die zaken waarvan ik dacht dat ik ze niet beheerste. Bijvoorbeeld het absurde en de slapstick. Dat waren ook de zaken waar ik binnen een opleiding van Wisper (actieve kunsteducatie) aan gewerkt heb. Als dat er dan uitkomt, doet dat deugd. De uitbundigheid, het aanmeten van een andere rol, de fysiek, de afwisseling, de timing die juist moet zijn, waren voor deze rol zó belangrijk. Daarom wist ik dat als dat allemaal zou lukken, de mensen daar positief op zouden reageren en zeker ook de jury in hun beoordeling. Vergelijk ik het met Edelhard (Moens, Reinaard de Vos), moet ik concluderen dat zijn prestatie van een heel ander genre was. Misschien ook omdat het weinig verschilde van de rollen die hij al in het verleden gespeeld heeft (voor zijn rol in Scapino won Edelhard het Fiere Margrietjuweel). Over de andere twee genomineerden kan ik niets zeggen, aangezien ik hen niet bezig gezien heb. Volgens mij heeft de jury vooral naar het verrassende gekeken, het op het publiek inspelen of iets uitproberen met decor en rekwisieten. Met een stuk van Dario Fo zit je dan altijd goed.

Maar je voelt jezelf niet ?uitsteken? boven de rest ?

Neen, zeker niet. Vooral ook omdat ik dingen moest doen, waar ik veel voor moest leren en zal aan blijven werken. Zo weet ik dat ik bepaalde zaken nu totaal anders zou doen. Ook binnen de reeks had ik soms mindere momenten of voelde ik dat ik aan het denken was. Moesten we nu negen keer ?perfect? gespeeld hebben, was het misschien een nog groter succes geweest. Onbewust zal een publiek dat ?denken? van de acteurs wel voelen. Maar dat perfect spelen kan bijna niet, dus voel ik me zeker niet beter dan Katrien of Edelhard. Ik ben ervan overtuigd dat er zoveel goede dingen gedaan of geprobeerd worden, maar als de jury dat niet goed vindt, ja, dan win je niet.

Voel je je zelfzekerder nu je gewonnen hebt ?

Neen, maar ik ben er wel achter gekomen dat ik zulke positieve bevestigingen nodig heb. Vanaf het moment dat ik te zelfzeker word, ga ik slabakken of heb ik er zelfs geen zin meer in.

De twijfel moet blijven?

Ja, natuurlijk. Het heeft ook te maken met hoe ik wil acteren. De zaken die ik niet beheers, wil ik kunnen. Ik weet ook wel dat ik, aangezien ik nu achtendertig ben, bepaalde dingen nooit meer ga kunnen doen. Dat heeft ook met bepaalde omstandigheden te maken, zoals spelen bij een amateugezelschap of het binnenkort krijgen van een derde kindje. Dus daarom blijft dat onzekere toch wel altijd bestaan. Ik zou bijvoorbeeld graag eens een monoloog spelen, maar ik weet dat ik dat nú zeker niet kan.

Een paar jaar geleden was je heel onzeker over het acteren en voelde je je niet echt op je gemak op de scène, is dat nu overwonnen ?

Het was niet omwille van me niet op mijn gemak voelen. Toen ik begon met acteren, eerst in het Sint-Pieterscollege, waar ik echt een decorstuk was en daarna bij Campustoneel waar ik verschillende hoofdrollen gespeeld heb, dacht ik dat ik het kon en groeide de zelfzekerheid. Dat deed me inzien dat ik terug wilde leren en ben ik bij Mooss (zusterorganisatie Wisper) aan de slag gegaan. Daar deden ze me inzien dat "in het land van de blinde éénoog koning is". Daardoor wist ik dat acteren bestaat uit vallen en opstaan. Vanuit improvisaties hebben we toen een voorstelling in elkaar gestoken waarin ik een debiele man moest spelen, op een non-verbale en fysieke wijze. De reacties waren toen zodanig dat het publiek dacht dat ik echt gehandicapt was. Het gaf me de zin van het spelen terug, maar de onzekerheid van het onthouden van de tekst of het terugvinden van een zekere onbezorgdheid in het acteerspel bleef. Ik heb toen veel bijgeleerd, maar juist daardoor ga ik nu alles nog meer in twijfel trekken. Nu nog na achttien jaar ervaring, als er zich een rol aanbiedt, waarvan ik denk dat ik het kan, begin ik automatisch te twijfelen. Het is misschien een ingebouwde veiligheid, want daardoor blijf ik me steeds verplichten te verbeteren. De rol die ik bij de Reynaertghesellen in Veel Geduvel over Nietske kreeg, was daarom voor mij perfect. Het sloot aan bij het fysieke en het komische waar ik bij Mooss aan gewerkt had en misschien nog belangrijker : ik moest geen tekst leren. Daarna toen ik in het bestuur kwam, kreeg ik de kans stukken en rollen te kiezen die ik goed vond, zoals met Hun. Dat ik die rol niet gespeeld heb, heeft in de eerste plaats te maken met de geboorte van mijn eerste zoontje Jacob en ook wel met de manier van werken van de regisseur, Marnick Bardyn. Ik heb bijzonder veel sympathie voor hem en zijn aanpak was wel aangenaam, maar voor mij niet de juiste. Zo heeft hij mij eens gezegd dat wat ik deed op niets trok. Vanuit mijn beleving en onzekerheid is dat hetzelfde als zeggen dat ik het niet ga kunnen. Al zal hij het natuurlijk zo nooit bedoelen. De onzekerheid werd toen in feite te groot en deed me besluiten niet meer te spelen. Totdat mij de rol in Open Huwelijk aangeboden werd. Wat uiteraard ook meespeelde om terug te gaan acteren is dat Katrien de perfecte medespeelster is. Nu voel ik dat ik minder te beïnvloeden ben, maar de onzekerheid over het kunnen of hoe ik de rol ga invullen die zullen wel altijd blijven bestaan. Maar er is nu wel een bevestiging bijgekomen dat ik goed bezig ben.

Wat zo een prijs al niet kan doen ?

Ja, misschien wel. (korte pauze) Misschien wel op het juiste moment.

Wat kies je : regisseren of zelf spelen én het Fiere Margrietjuweel winnen ?

Zelf spelen dan toch. Zelfs zonder het Fiere Margrietjuweel te winnen.

In de periode van onzekerheid gaf regisseren je toch evenveel voldoening ?

Dat is louter en alleen door die onzekerheid. Regisseren geeft me inderdaad een goed gevoel, al kan ik in die periode heel lastig zijn, vraag maar aan Els. Omdat je er voortdurend mee bezig bent en mee in je hoofd zit. Maar als ik speel, komt de onzekerheid er nog eens bij en ben ik ook uitermate zenuwachtig. Dat viel gelukkig bij Open Huwelijk nog mee.

Die onzekerheid voel je niet als je aan het regisseren bent ?

Neen, op geen enkel moment. Dat is raar, hé. (grijnst). Bij het regisseren weet ik heel goed waar ik naar toe wil en hoe ik dat met mijn acteurs kan bereiken. Terwijl ik me bij het acteren altijd tegenover een tegenspeler moet plaatsen. Bij het regisseren kan ik ook dat loslaten en weet ik wel dat het goed zal komen. Tot nu toe is dat toch altijd gelukt, denk ik. Misschien komt er een moment dat het publiek het helemaal niet goed vindt. Alhoewel ik denk dat daar weinig kans toe is, en dat ligt niet aan mijn geweldige regisseurscapaciteiten. Wel, denk ik, te weten wat we op een bepaald moment met bepaalde mensen moeten brengen. Dan krijg ik een gevoel dat het niet kan mislukken en voel ik wat mijn regies betreft geen onzekerheid. Natuurlijk kan het ook dat een acteur of actrice moeite krijgt met mijn manier van werken, maar dat zou mij enkel doen nadenken en trachten tot een compromis te komen. Bij het regisseren moet ik ook mezelf niet laten zien, ik sta dáár dan niet. Misschien ontstaat de onzekerheid voor het spelen wel omdat ik mezelf niet graag op het podium zie staan. Als ik foto?s van mezelf zie, schrik ik altijd van de gezichten die ik trek of van wat ik aan het doen ben op de scène.

Je ziet jezelf niet graag ?

Ja, misschien is het dat. (lacht) Ik zal eens naar een psychiater moeten gaan.

Met welk gevoel kijk je terug naar heel het repetitieproces en de opvoeringen van Open Huwelijk ?

Heel plezierig. Echt waar. Ik heb nooit het gevoel gehad dat het corvee was. Het was een manier van repeteren die ik graag heb. Tussen Katrien en mij klikte het. Ik heb Katrien graag als mens en ik vind ze een heel goede actrice. De samenwerking met Gina was aangenaam. Zij kon mij ook soms zeggen dat iets niet goed was, maar deed dat op een andere manier. Eigenlijk besef ik wel dat zij dan hetzelfde zegt als een andere regisseur. Dat wat ik doe helemaal op niets trekt. Maar waarschijnlijk omwille van de zotte blaar die ze is, neem ik dat van haar wel aan. Na de repetities of de opvoeringen kwam ik altijd opgeladen thuis. Je bent wel moe, maar kunt het gewone leven weer aan. Juist door die gedrevenheid waar we mee bezig waren. Het leren van de tekst, iets waar ik normaal heel veel moeite mee heb, is helemaal geen probleem geweest ; omdat ik er zoveel goesting in had. Het was perfect en dat was merkbaar voor het publiek.

De spelvreugde was dus essentieel ?

Ja. Bij momenten was die spelvreugde zo intens dat ik aan niets anders dacht, alleen maar aan het spelen. Het is zoals Els Dottermans zei in haar confidenties in Toscane (canvas-zomerprogramma met Paul Goossens) dat het belangrijk is te spelen zoals een kind. Zoals een kind dat soms uren gefascineerd kan zijn door de kleinste prul. Iets wat volwassenen verleerd zijn. Dát moet er zijn bij de acteurs, denk ik. Dat heb ik regelmatig gevoeld tijdens repetities en opvoeringen van Open Huwelijk. Dat we een spel aan het spelen waren. Dat is iets wat bij het regisseren bijvoorbeeld ontbreekt.

Dan is het 'het spel' van de anderen gadeslaan ?

Ja, maar daar amuseer ik mij ook mee hoor.

Kijk je uit naar de hernemingen van Open Huwelijk ?

Neen, eigenlijk niet. Ik weet wel dat ik er minder inspanningen voor zal moeten doen. Bijvoorbeeld de tekst is gekend, die moet enkel opgefrist worden. Ook al had ik de bedoeling een seizoen niet te spelen, krijg ik toch de kans om iets te doen. Dus in die zin komt het wel goed uit. Ik kan spelen zonder relatief veel inspanningen te doen. Waarom ik dan minder uitkijk naar die hernemingen is enkel en alleen omdat het eigenlijk voorbij is. We gaan het nu hernemen wat het risico inhoudt dat we er iets totaal anders van gaan maken. Het gaat anders zijn. Het nieuwe is eraf.

Heb je teveel schrik voor dat risico ?

Ja, misschien. Alhoewel ik denk dat we tijdens de gewone voorstellingsreeks toch een zeker niveau hebben bereikt, zodat het nooit echt slecht kán worden. Dus ook niet tijdens hernemingen.

Dan kan het alleen maar beter worden ! Succes !

Pieter-Jan Martens